De forten van Oman

Tekst: Eildert de Boer/Walter W.C. de Vries, Foto's: Eildert de Boer

De bergketen Al Hajar dient als achtergrond voor de vele gerestaureerde forten in Oman

Jarenlang zat Oman op slot voor toeristen en bovendien probeerde de overheid de enkele bezoeker gescheiden te houden van de bewoners. Nu dit rijke Arabische sultanaat inziet dat toerisme harde valuta betekent, is een aantal jaren geleden met succes begonnen aan de promotie van het toerisme.

De bewoners kunnen inmiddels vrij met toeristen omgaan. Velen hebben in het buitenland gestudeerd en spreken goed Engels. In de dorpjes kom je ver met gebarentaal. Omanieten doen veel moeite je als gast te onthalen. Ook in kleine dorpen zijn de mensen bijzonder gastvrij. Toeristen worden voor koffie of thee met dadels uitgenodigd. Als vrouw kun je alleen en zonder problemen rondreizen. Wel dien je bedekte kleding te dragen. Oman is veilig en prettig te bereizen. Houd je aan de verkeersregels. Een geldig paspoort en een visum zijn verplicht. Je reisbureau kan de vereiste papieren voor je regelen.

Een van de mooiste delen van Oman ligt in het achterland aan weerszijden van de bergketen Al Hajar. Tussen de vele dadelplantages liggen hier tientallen forten die getuigen van het woelige historische verleden van dit Arabische land. Goede wegen voeren langs prachtige oases, door lemen dorpen en gerestaureerde forten en paleizen. De populairste trip van de bevolking en de toeristen is die naar Nizwa. De weg gaat door de Sumail-pas. Deze pas was eeuwenlang de belangrijkste doorgangsroute voor karavaandrijvers. Zij voerden hun handel vanaf een van de havens langs de kust het binnenland in en brachten die dwars door de woestijn tot aan de Middellandse Zee.

Onder zware bewaking

Het imposante fort van Nizwa wordt door velen bezocht. Zo’n 50 jaar geleden kon dat alleen onder zware bewaking

Deze route is de enige doorgang in het Al Hajar gebergte, dat evenwijdig aan de noordkust van Oman loopt. In deze bergketen liggen tal van oases en dorpen die voornamelijk van de dadeloogst leven.

Het gebied achter de bergen, het binnenland, stond tot in de jaren 60 bekend als onveilig.Een van de laatste ontdekkingsreizigers, Wilfred Thesiger, kon halverwege de jaren 50 alleen onder zware bewaking in Nizwa komen. Tegenwoordig bezoekt iedere toerist Nizwa. Het imposante fort is volledig gerestaureerd en geeft een goed idee hoe de Arabische edelen zich vroeger achter dikke muren schuilhielden. Evenals de andere forten lijkt dit fort van buiten een massief bouwwerk. Wanneer je echter binnen bent, blijkt het gebouw uit een wirwar van kamers te bestaan die op verschillende niveaus liggen en rondom een binnenhof zijn gebouwd. Via grote terrassen en trappen worden de verdiepingen met elkaar verbonden. Het geheel geeft een luchtige indruk en doet denken aan een ets van de kunstenaar M.C. Escher.

Ten oosten van Nizwa liggen bij Bahla en Jabrin twee andere imposante forten. Deze werden gebouwd ter bescherming van de bewoners en hun vruchtbare bouwgronden in de valleien tegen invallen van de bedoeïenen en uit de woestijn. De forten aan de kust waren gebouwd tegen de oprukkende Perzen en Europese koloniale mogendheden. Het fort bij Bahla dateert van de periode voor de islam en is oorspronkelijk van Perzische makelij (circa 500 na Christus). De omvang en ligging van de vesting zorgen voor een indrukwekkend gezicht. Bahla ligt op een heuvel en steekt uit boven uitgestrekte dadelplantages met op de achtergrond de toppen van de bergen. Het fort Jabrin ligt midden in een vlakte en biedt vanaf de torens een fraai uitzicht. In het fort is goed te zien hoe de falaj als waterleiding en tevens als afvoer dienst doet. De falaj is een irrigatiesysteem van smalle kanalen dat het regenwater vanuit de bergen naar de lagere delen van het land voert. Het water wordt gebruikt voor de bevloeiing van het land en dient verder als was- en drinkwater voor de bevolking. In het fort lopen de kanaaltjes via een ondergronds netwerk dwars door de keuken en de verschillende wasgelegenheden. In vrijwel alle forten en paleizen is dit systeem terug te vinden.

Heet suikerwater

Een minder bekende tocht gaat langs de forten aan de voet van de bergen aan de noordoostkust. Hier liggen enkele forten die voor het publiek zijn geopend. In het centrum van de vissersplaats Barka staat vlak langs het water het fort dat in de 18e eeuw door imam Hamad ibn Said werd gebouwd. Interessanter is het huis Bayt Na'man, dat een paar kilometer ten oosten van Barka ligt. Behalve de ingenieuze falaj is hier ook de dadelkamer gerestaureerd. In deze kamer werden zakken dadels op elkaar gestapeld en onder druk van zware stenen werd het suikerwater uit de vruchten geperst. Via geulen werd het vocht opgevangen en in tonnen bewaard. Behalve voor de consumptie gebruikte soldaten dit suikerwater als verdedigingsmiddel bij een aanval. De stroop werd verhit en vervolgens over de aanvallers uitgegoten. Dergelijke dadelkamers zijn vrijwel in alle forten en paleizen terug te vinden en hebben enorme afmetingen.

Portugees fort

Bezoekers, ook uit Oman zelf, zijn vaak vol lof over de architectuur en restauratie van de forten.

Wie de tijd heeft of op doorreis is van of naar de Emiraten kan bij Sohar een bezoek brengen aan het oogverblindende spierwitte fort. Tot de 16e eeuw was Sohar de belangrijkste haven aan de noordkust van Oman.

De Portugezen lukten het eerst niet het fort en de haven in te nemen. Ze weken uit naar het huidige Muscat. In 1616 veroverden de Portugezen het fort toch. Ze verbouwden het bolwerk volledig naar Portugese normen. In tegenstelling tot de andere Arabische forten mis je hier het speelse van de verschillende open ruimtes en kamers die door trappetjes met elkaar zijn verbonden. De vesting bestaat uit drie verdiepingen waarvan elk een paar grote zalen bevat.

Vanuit Barka landinwaarts liggen aan de voet van het Al Hajar gebergte de forten Al Hazm, Rostaq en Nakhl. Fort Rostaq is een van de oudste van Oman en dateert oorspronkelijk uit de Perzische periode. De twee andere forten zijn een stuk jonger en zijn uit de 18de eeuw. Bij de restauratie zijn enkele kamers in de originele staat terug gebracht en is goed te zien hoe sober de inrichting was. Op enkele kleden, zitkussens en de houten houders voor de koran na, zijn er nauwelijks spullen in de kamers. De enige decoraties zijn te vinden in de fraai bewerkte plafonds en de vaak monumentale deuren. Wel hangen er in elke ruimte diverse soorten zwaarden die bij een aanval direct opgepakt kunnen worden. Opvallend is het ventilatiesysteem van luchtgaten, waardoor het binnen redelijk koel is. Voor nog meer verkoeling zijn er de ondergrondse baden met het stromende water vanuit de bergen. De koele lucht staat bovendien via een netwerk van luchtkanalen in verbinding met de verschillende kamers. De ingenieuze architectuur van de forten dwingt menig bezoeker respect af. De beste manier voor een tocht langs de forten is per huurauto. De wegen in Oman zijn goed en niet druk. Vrijwel alle forten liggen bij geasfalteerde wegen nodig is. Voor een tocht in de bergen heb je een auto/jeep met vierwielaandrijving nodig.Voor de meeste forten is geen entree verschuldigd. Het nemen van een gidsen is in sommige forten verplicht. Een kleine fooi volstaat. Beste reistijd is de Westerse winterperiode.