Jemen boeit

Tekst en foto's: Eildert de Boer

In Sana'a, de hoofdstad, raak je niet uitgekeken op de prachtige huizen.

Arabia Felix, het gelukkige Arabië, luidde de naam van Jemen in de oudheid. Maar Jemen, gekweld door armoede en burgeroorlogen, is al jaren zijn geluk kwijt. Wie zoekt en er voor openstaat, kan de resten van een ooit glorieus verleden vinden en waarderen.

De straten in en buiten de oude stad van Sana'a zijn veranderd in modderpoelen. Het regent in de Jemenitische hoofdstad. Kinderen spoelen hun sandalen schoon in de plassen en hun ouders kijken blij toe. Een lange periode van droogte is voor even doorbroken. Morgen zal de zon weer meedogenloos schijnen en het stof als vanouds opwaaien.Sana'a is waarschijnlijk de aantrekkelijkste plaats in Jemen wat betreft architectuur, culturele hoogtepunten en openbaar leven. De stad staat niet voor niets als beschermd erfgoed op de Unesco-lijst. Sana'a, wat versterkte plaats betekent, is een schone stad. Hier tref je nauwelijks rondslingerend afval aan, zoals schillen, kranten, blikjes en plastic. Voorwerpen die je wel veel ziet en ruikt in veel andere steden en stoffige dorpen in Jemen. Van oudsher gooien de Jemenieten niets weg. Zelfs de uitwerpselen van mens en dier worden gebruikt als brandstof. Maar hoe plastic en blik her te gebruiken weten de Jemenieten niet. "Zorg om het milieu is een van onze grootste problemen," zegt Abdullah, onze gids. Hij praat er liever niet over, maar na enig aandringen zegt hij dat zijn landgenoten nauwelijks raad weten. "De overheid voert wel voorlichtingscampagnes, maar voor elke actie is geld nodig..." Jemen is vooralsnog een arm land. Dit in schril contrast met het rijke buurland Oman, dat de tijdsprong vanuit een Middeleeuwse periode naar de moderne tijd in een klap heeft overbrugd. Jemen doet er wat langer over. Nog altijd voorkomende stammenoorlogen en de grote liefde voor het kauwen van qat zetten een rem op economische vooruitgang. Qat is een soort theeblad. Door er op te kauwen, ontstaat in de mond een drogerende stof. Ook de beperkte beschikbaarheid van water en de bevolkingsexplosie, mede door de gedwongen terugkeer uit Koeweit van honderdduizenden Jemenieten na de Golfoorlog, zorgen voor immense problemen. Het rijke Koeweit gaf Jemen voor de Golfoorlog steun. Toch kozen de Jemenitische moslims destijds de kant van Irak.

Kenmerkende architectuur

Voor de bezoeker is er in Jemen genoeg te zien en te beleven. Alleen al het oude stadsdeel van Sana'a is de reis naar Jemen ten volle waard. "Verdwalen in Sana'a is onmogelijk," zegt een Jemeniet in gebroken Engels. In Sana'a hobbel je van markt naar markt, maak je her en der een praatje en sta je om de paar meter stil bij een huis stil om weer zo'n staaltje van kenmerkende architectuur te bewonderen. In Sana'a raak je niet uitgekeken. Wie wat van al die andere prachtige en opvallend gebouwde stadjes en dorpjes in de omgeving van Sana'a wil zien moet enig ongerief voor lief nemen. De meeste hotels en herbergen zijn eenvoudig en beperkt. Maar ja, meer dan een goed bed en wat water heb je als reiziger toch niet nodig. Reizigers zijn aangewezen op openbaar vervoer of toeren in groepsverband (met grote jeeps of bussen) het land af. In kilometers uitgedrukt zijn de afstanden relatief gemakkelijk te overbruggen, in tijdsduur moeilijker. De aantrekkelijkste plaatsen liggen in berggebied met bochtige wegen. Een stinkende, roestige vrachtwagen voor je of een ongeluk zorgen voor veel oponthoud.

De bevolking staat open voor een ontmoeting en een gesprekje.

Gepaste vriendelijkheid

Maar waarom ook zou je je willen haasten in Jemen. Je moet gewoon de tijd nemen om de cultuur op te snuiven en de Arabier in zijn omgeving te ontmoeten, bijvoorbeeld op een markt.De bevolking staat immers open voor gesprekken en is nieuwsgierig en gastvrij. In de funduq, de herberg met comfortabele ligplaatsen, lopen de mannen het vuur uit hun sloffen en zetten de heerlijkste gerechten voor. Gepaste vriendelijkheid troef. Als ik in de ommuurde stad Thula, op zo'n 50 kilometer ten noordwesten van Sana'a, even op een rotsblokje ga zitten, komt de plaatselijke kruidenier naar me toe. Hij biedt me een kopje thee aan. Zomaar, voor de gezelligheid. Maar als ik koffie wil mag dat ook. Achtervolgd door kinderen die vragen om een sura (foto) en een kalam, een pen, loop ik door Thula. Hier is dagelijks een kleine markt (waar niet in Jemen) en de huizen en ramen zijn prachtig versierd. In een winkeltje koop ik een toeristische snuisterij. Ook hier word ik allervriendelijkst geholpen, iets wat me zelden nog overkomt in mijn eigen Westerse omgeving. Nee, Jemen begint me steeds beter te bevallen en kan helemaal niet meer stuk als we in de stad Amran, dicht bij Thula, zijn. Ook Amran is een ommuurde stad. De huizen zijn gebouwd van leem, maar de meeste hebben wel een stenen fundament. Sommige muren hebben oude islamitische inscripties en de daken van de winkels rusten op opvallende pilaren.

Onmogelijke plekken


De huizen in de ommuurde stad Amran zijn gebouwd van leem.

Jemen heeft nog meer plaatsen waar ongetwijfeld verrassende ontmoetingen denkbaar zijn en waar opvallende huizen staan. De wegen er naar toe voeren door adembenemende landschappen en langs vele fortificaties. Het beroemdste huis van het land heet Dar Al Hajar en staat op een rots in het dorp Wadi Dhahr. Het ligt op 15 kilometer ten noordwesten van Sana'a en is gemakkelijk te vinden. Dar Al Hajar is een zomerpaleis van vijf verdiepingen en gebouwd door imam Yahya. Zijn opvolgers gebruikten het paleis als verblijfplaats. Maar de imam is verbannen en heeft plaats gemaakt voor de nieuwe machthebbers. Het huis geldt nu als toeristische trekpleister waar je niet naar binnen mag. De rit door het centrale hoogland rondom Sana'a is indrukwekkend. De zon speelt met het berglandschap en schakeert zowat na elke bocht de rotsen en velden. De meeste reizigers bezoeken de kleine stad At Tawila (Kawkaban), waar op de onmogelijkste plekken huizen zijn gebouwd, en verder Shibam en Manakhah. Deze plaatsen bezitten niet echt bezienswaardigheden, maar wie gadegeslagen door bewoners en achtervolgd door kinderen aan de wandel gaat, leert Jemen waarderen. Een geasfalteerde weg voert naar Kawkaban. Het is vooral deze stad die een Middeleeuwse indruk maakt. Vlak bij de toegangspoort bevindt zich een steil pad dat naar Shibam voert. Wie het pad neemt, moet goed schoeisel hebben. Eenmaal terug in Shibam, zie je de sporen van de dagelijkse markt. Ettelijke qatblaadjes zijn een gewillige speelbal van de wind.