Onam is feest van gelijken

Tekst en foto’s: Ad van Schaik

Aan de optocht nemen zwaar opgemaakte acteurs in kathakali-kleding deel

Onam, van oorsprong een oogstfeest, is een van de populairste festivals in de Indiase staat Kerala. Iedere Zuid-Indiër doet mee, verkleed of niet verkleed: blijheid heerst.

Al vroeg in de morgen is Biju flink zenuwachtig. Vanmiddag loopt hij verkleed als koning Mahabali mee in een groots opgezette optocht in Kerala’s hoofdstad Thiruvananthapuram of Trivandrum. Als Mahabali heeft hij al een prijs gewonnen tijdens de dorpsoptocht in Pachaloor. Zijn indrukwekkende geleende kostuum hangt al klaar. Ook zijn vriend Gopal doet mee als Vamana. Vriendje Venu beeldt Gandhi perfect uit, compleet met kaal hoofd, brilletje en wandelstok. De grap is dat ze gaan meedoen op rolschaatsen; ze zijn immers lid van de rolschaatsclub.

In Kerala viert ieder dorp Onam. Het is de periode tussen twee moessons van juni en november. Overdag is het niet al te warm en de bloemen staan in bloei, alsof het lente is. Iedereen verkeert in staat van opwinding. Indiërs met goed betaalde banen in het Midden-Oosten vliegen voor het feest speciaal naar huis. Bomen voor het huis worden voorzien van feestverlichting. Ook worden nieuwe kleren gekocht en verse etenswaar in huis gehaald. Zoals in het Westen met de Kerstdagen, wensen Indiërs hier elkaar Gelukkig Onam. De winkels geven tijdens Onam korting. Kanam vittum Onam unnaam, zeggen ze in het Malayalam, de lokale taal. Onam moet je vieren, zelfs als je daarvoor je huisraad moet verkopen. De weegschalen staan tijdens Onam zuiver afgestemd, want elkaar bedriegen in deze periode doe je niet. Elkaar vertrouwen en verbondenheid zijn kenmerken van dit feest. Je gaat bij je buurman eten, terwijl de vrouwen zingen tijdens het koken van de traditionele viscurries, kleine schotels met groente, veel peper, koriander en kerrie. Alles opgediend op een langgerekt bananenblad. Kijken de Malayali's, de inwoners van Kerala, normaliter wat nors, nu staan ze lachend bij een stalletje voor een glas sterke thee met melk, uitstekend tegen de dorst. De theeverkoper giet met brede armgebaren en grote bogen de thee en melk driemaal over. Iemand zegt schertsend: ”Zin in driemeter thee?”


Een knappe jonge ridder beschermt koning Mahabali

Tijdens Onam komt de rechtvaardige en mythische koning Mahabali terug in Zuid-India om te zien hoe het met zijn onderdanen gaat. De goden waren zo jaloers op de populaire heerser dat ze bang werden dat hij de hemel zou veroveren. Hindoegod Vishnu bedacht een oplossing en stuurde Vamana verkleed als jongetje uit de brahmin priesterkaste naar de aarde om Mahabali te onttronen. Een brahmin mag je niets weigeren, daarom zei de koning ja toen Vamana om de hoeveelheid land vroeg die hij met drie stappen kon veroveren. De jongen veranderde in een reus die met de eerste stap de aarde en bij de tweede stap de hemel kon omvatten. Bij de derde stap zette hij zijn voet op het hoofd van Mahabali die zich vervolgens overgaf en opofferde. Zo kwam er een einde aan het bewind van deze koning onder wie de mensen zo gelukkig waren, want hij verdeelde de welvaart en iedereen was gelijk.

Onam duurt tien dagen, het tijdstip is afhankelijk van de maandstand. De eerste en de laatste dag maken vrouwen en kinderen met witte jasmijn, rode hibiscus en andere bloemen metersgrote versieringen die ze 's avonds weghalen. De vaders maken van sterk touw tussen twee palmbomen een schommel zodat de kinderen na het eten al schommelend hun liedjes kunnen zingen. Dorpen aan de kust bevechten elkaar in races met traditionele drakenboten. De rijkste buurman zet onder een provisorisch tentdoek zijn televisietoestel buiten zodat de hele buurt kan meegenieten, want met Onam zie je de beste programma's. Onam is er voor iedereen. Voor hindoes, moslims en christenen. Dat iemand geen geloof heeft, komt niet bij de Malayali’s op. Onam verenigt alle groepen, Onam is het feest van tolerantie en vreedzaam met elkaar leven.

Onder hoge tamarindes tuigen de mahouts hun olifanten op. De beesten krijgen goudkleurige schilden op hun voorhoofd bevestigd en op hun rug een rode katoenen doek. Dan gaan de enorme dieren door hun knieën, zodat de mahout op hun rug kan klimmen. Even later zakken zij door hun achterpoten voor nog twee passagiers met in hun handen lange witte pluimen die ze bij iedere klaroenstoot in de lucht steken. Ieder dorp heeft zijn eigen processie en feestjes, maar in Trivandrum heeft de mooiste optocht plaats. De rolschaatsgroep van Biju mag zelfs de optocht openen. Daarachter lopen in lange veelkleurige wijde rokken de fascinerende kathakalidansers met hun rijk beschilderde gezichten. Het duurt minimaal vijf uur om zo’n schildering aan te brengen. De optocht biedt een schitterend beeld van de vele levende tradities in Zuid-India, zoals de kleine jongens die demonstraties geven van de eeuwenoude sport kalaripattu die lijkt op karate. Of de mooie meisjes die de klapdans Kyekottikali uitvoeren. Op een moslimwagen uit Malapuram, waar 99 procent van de inwoners moslim is, zingt een soefi luid klagend een lied. Vanaf een andere wagen klinken Gregoriaanse gezangen. Deze praalwagen komt uit Kottayam, de bijna geheel christelijke stad in Kerala. Met een heel vreemd masker op danst ook de zot Narayan die nog zo gek niet is. Iedere morgen rolt hij volgens de legende met veel moeite, een zwaar rotsblok naar de top van de berg. Als hij aan het eind van de dag boven is, duwt hij schaterend van de lach de steen de berg af. Hij klapt en zingt daarbij van pret. Zijn boodschap: zo is het leven, er is niet alleen voorspoed en vooruitgang, ook tegenstand en neergang

Onam valt doorgaans eind augustus/begin september. Meer informatie over de vele festivals in India geeft India Tourism (Verkeersbureau) in Amsterdam, telefoon 020-6208991


Versierde olifanten staan klaar voor de optocht in de schaduw van de tamarindes