Van grot naar klooster

Tekst en foto’s: Herbert Paulzen

Het imposante grottencomplex van Yungang.

Alsof Beijing al niet genoeg te bieden heeft, kun je vanuit de Chinese hoofdstad een minitrip maken naar Datong en omgeving. De moeite waard voor een bezoek aan het Hangende Klooster en Yungang, het grootste boeddhistische grottencomplex van China.

Boeddhistische grotten vinden hun oorsprong in India. Na de introductie van het boeddhisme in China, zo’n 2000 jaar geleden, werden ook langs de fameuze Zijderoute duizenden grotten uitgehakt in de heuvels langs alle oost-westverbindingen. Te beginnen in de periode van de Wei-dynastie, en eindigend in de Qing- en Ming-periode.
Zo ontstonden honderden grotten in Xingjiang, Gansu, Ninxia en Shanxi, die van elkaar verschillen in afmetingen en stijl. Sommige grotten kenmerken zich door gekleurde fresco’s, andere door figuren uit klei of steen. In Yungang zijn de meeste beelden van steen.
De eerste grot moet uit de rotsen zijn gehakt in 460, ten tijde van de noordelijke Wei-dynastie. Successievelijk werden andere grotten uitgehakt. Het hield op in 494, toen de Wei hun hoofdstad verplaatsten naar Luoyang. Duidelijk kun je allerlei verschillende invloeden herkennen in de stijl van de beelden: behalve Chinese ook veel Indiase en Perzische. Zelfs Byzantijnse en Griekse elementen zijn hier en daar verwerkt.
De grotten in Yungang zijn genummerd van 1 tot en met 20. Er zijn meer grotten, maar die zijn vervallen, in elkaar gestort of anderszins niet meer toegankelijk. Al deze grotten hebben honderden nissen, de meeste uitgehakt, sommige zijn natuurlijk. Grotten 1 tot en met 4 zijn de oudste grotten, met kenmerkende pagodeachtige bouwsels, gesitueerd aan de oostkant van de heuvel.

In de talloze nissen staan prachtige boeddhabeelden waaronder Maitreya.

De grotten 5 tot en met 13 zijn de meest tot de verbeelding sprekende en daardoor ook druk bezocht. Vooral grotten 5 en 6, met elkaar verbonden, zijn voorbeelden van onovertroffen steenhouwerkunst. De façade van deze twee-in-één grot bestaat uit een houten structuur van vier verdiepingen, een grotpaviljoen met geglazuurde dakpannen. Deze structuur werd later gebouwd, in de 17e eeuw, ten tijde van het bewind van keizer Shunzi (Qing-dynastie). Grot nummer 5 bestaat uit twee kamers; in de achterste kamer zie je een 17 meter hoge boeddha, de grootste van het hele grottencomplex. Boeddha zit hier met gekruiste benen en draagt een gewaad, zijn haar is in een wrong, zijn wenkbrauwen zijn dunne strepen en zijn oren hebben uitgerekte lellen. De oorspronkelijke figuur is van steen, later is de hele figuur met goudpoeder bedekt. Andere figuren in deze kamer zijn Sakyamuni (Boeddha’s personificatie als stichter van het boeddhisme) en Maitrea (Boeddha’s personificatie van de toekomstige Boeddha); de laatste figuur is van klei. Aan het plafond zijn bijzondere figuren en nog twee zittende boeddhabeelden.

Grot nummer 6 is het hoogtepunt van Yungang. Hierin staat een uitbundig uitgesneden pagodeachtige zuil van 15 meter hoogte; de ingang daarvan wordt geflankeerd door twee vreeswekkende wachters. In de talloze nissen staan prachtige boeddhabeelden, waaronder Maitreya. Bovendien is er een fantastisch beeldverhaal van het leven van de Boeddha, van zijn geboorte als prins tot zijn intrede in het nirwana. Dit uit gekleurde fresco’s bestaande beeldverhaal bedekt delen van de wand en van de pagode. De techniek die in deze grot is gehanteerd is een fabuleuze synthese van Chinese en westerse steenhouwerkunst.
In de andere grotten zie je veel elementen uit het Hindoeïsme, zoals Shiva met acht armen en drie hoofden, zittend op zijn stier en Indra met de vele gezichten, gezeten op een pauw.
In de grotten 16 tot en met 20 vertegenwoordigen de boeddhabeelden keizers uit de noordelijke Wei-dynastie. Ook Taiwu, keizer tussen 446–452, die de boeddhistische aanhangers verweet achter een revolte te zitten en daarom veel beelden, kloosters en tempels verwoestte, en boeddhisten vervolgde. Na zijn gewelddadige dood herstelde zijn opvolger het boeddhisme en liet de boeddhabeelden vernieuwen. Grot nummer 14 is in elkaar gestort. Grot nummer 15 onderscheidt zich door de grote hoeveelheid boeddhabeelden: het zijn er ruim meer dan duizend.

Het Hangende Klooster bij het stadje Hunyuan.

Op 65 kilometer van Datong, bij het stadje Hunyuan, plakt een klooster tegen de steile wanden van een canyon. Het bouwwerk heet Xuánkong Si, is 1400 jaar oud en staat bekend als het Hangende Klooster.
De verschillende hallen en paviljoens zijn met elkaar verbonden door steile trappen en overdekte corridors met beangstigend lage balustrades. In de hallen staan beelden van goden en de Boeddha, in steen, hout en brons. De belangrijkste, in ieder geval interessantste hal is de Hal van de Drie Religies. Hier staan de Boeddha, Laotze en Confucius broederlijk naast elkaar, als om aan te geven hoezeer de leren van deze drie groten der geschiedenis met elkaar verweven zijn.
Het klooster dient vandaag de dag eigenlijk alleen een toeristische functie, de laatste vijf overgebleven monniken zijn in de jaren tachtig van de vorige eeuw vertrokken.
Het klooster hangt zo’n vijftig meter boven de grond; vroeger was dat op z’n minst honderd meter maar sinds de bouw van een stuwdam in de Jinlong-rivier is het grondniveau door aanslibbing gestegen.

INFO. De grotten van Yungang en het Hangende Klooster zijn te bereiken vanuit Datong in de provincie Shanxi. De grotten zijn uitgehakt in de zuidelijke wand van de Wuzhou-heuvel. In het station van Datong is een kantoortje van CITS, waar je excursies kunt boeken naar de grotten van Yungang, meestal in combinatie met een bezoek aan het Hangende Klooster. Tip: ga niet in het weekeinde en tijdens officiële feestdagen en vakanties. Dan brengen duizenden Chinese dagjesmensen een bezoek en is het te druk om wat te zien.