Stoere krijgers, sierlijke danseressen

Het Sunda-eiland Flores heeft niet alleen een prachtige natuur met zijn groene bergen, diepe ravijnen, vulkanen en witte stranden, maar is ook rijk aan cultureel erfgoed. Tijdens een uitstapje naar een Manggarai-dorpje in West-Flores worden we ontvangen door een damesorkestje, getrakteerd op palmwijn en de lekkerste rendang, en zien we opwindende zweepgevechten en ingewikkelde stokkendansen.

Schoolbieb in Labuan-Bajo wordt feestelijk geopend.

Schoolbieb in Labuan-Bajo wordt feestelijk geopend.

“Welkom, onze broeders en zusters van over de hele wereld.” Bij een versierde toegangspoort staat dorpshoofd Kristoforus Nison ons op te wachten. Hij draagt een kleurenketting onder zijn kin. “Dat is het teken van een leider. Vroeger moest je van adel zijn, tegenwoordig worden lokale leiders democratisch gekozen.”

Het dorpshoofd wordt geflankeerd door mannen en vrouwen in indigoblauwe sarongs die ons smalle geborduurde selendangs, sjaals, omhangen. Naast het pad dat naar het dorpshuis van Cecer leidt, speelt een groepje vrouwen ritmisch op gongs en trommels. Op het erf staan twee rijen mannen met batikhoofddoeken opgesteld die ons met zang en dans begroeten. In de heiige verte de Mbeliling, de hoogste berg van West-Manggarai. Binnen zitten we wat ongemakkelijk op tikars, geweven matten. De dorpsoudste overhandigt een oud bankbiljet aan onze Indonesische begeleidster Mia, ten teken van respect voor de gasten.

Vanaf de havenstad Labuan Bajo was het een uurtje rijden geweest over de Trans-Flores Highway, richting de hoofdplaats Ruteng. De smalle hoofdweg die dwars door het eiland Flores loopt, was vroeger heel wat slechter vanwege de vele gaten en/of weggeslagen bruggen. Maar de laatste jaren zijn de hoofdwegen op Flores gelukkig aanzienlijk verbeterd. Langs de glooiende en bochtige weg staan kapokbomen, dichte bamboebosjes en hoge arenpalmen, leveranciers van palmwijn.

Offers
Inasgu – proost! In een versierde kalebas wordt de lokale tuak, palmwijn, rondgedeeld. Het zijn flinke limonadeglazen, dus met 30 procent alcohol tikt het nog behoorlijk aan zo rond het middaguur. Zo komen we aardig in de stemming voor de caci, de zweepdans waar het Manggarai volk zo bekend om is. De dansers zijn stevig gebouwde jongemannen die met ontbloot bovenlijf op het erf wachten. Onze gids zegt: “Geen wonder dat Manggarai vaak worden ingehuurd als bodyguard of bewaker in Jakarta.” Daar kunnen we ons wel iets bij voorstellen.

Na inleidend gezang en muziek komen de dansers in actie voor het zweepgevecht. De kemphanen zijn uitgedost met een gehoornd hoofddeksel en hanteren een meterslange zweep en een schild van buffelleer. Ook al is het een toeristische voorstelling, toch worden we niet teleurgesteld. De dansers, met belletjes rond hun middel, maken spectaculair hoge sprongen, terwijl ze uitdagend om elkaar heen draaien en met hun zwepen de tegenstander proberen te raken. De traditie wil dat als een krijger een wond oploopt het bloed gezien wordt als een offer aan de nitu, de geesten van de voorouders. Flores is voor 85 procent katholiek, maar animisme en voorouderverering spelen nog steeds een grote rol. “We zijn al honderd jaar katholiek in dit dorp,” zegt pak Alfonsius die de dansers aanmoedigt. “Onze pastoor kwam uit Nederland, Jozef van Hoof heette hij. Weet je, net als bij het katholicisme kenden wij ook een Drie-eenheid: we geloofden in een schepper, de voorouders en de natuur. De katholieke kerk hier op Flores gaat ook met z’n tijd mee. We mogen aan family planning doen. Tegenwoordig hebben we hooguit drie kinderen.”

Na de opwindende zweepdans is het de beurt aan de vrouwen, gekleed in zuurstokroze blouses. Geen zwepen, maar rijstzeven in de hand voor een oogstdans. Elegante bewegingen op het ritme van het damesorkestje. Opperste concentratie vergt de behendigheidsdans waarbij de vrouwen tussen, onder en langs steeds bewegende bamboestokken dansen. Tussen de bedrijven door worden we uitgenodigd op de zandige dansvloer. Onze collega uit Kenia stribbelt eerst wat tegen. Waarom wordt ons al gauw duidelijk. In tegenstelling tot onze verwachtingen is hij de stijfste van het stel. Onze vooroordelen worden weer eens gelogenstraft.

Prins van Denemarken
Dan haasten de vrouwen zich naar de keuken om schotels en schalen neer te zetten voor een uitgebreide selamatan, een feestmaal waarvoor de vrouwen urenlang in de keuken hebben gestaan. Niet eerder op deze reis hebben we zulke lekkere rendang, gestoofd en gekruid rundvlees, gegeten. Alleen daarom al zou je langer in dit dorp willen verblijven. Kristoforus: “We zijn van plan binnenkort een losmen, een B&B, te openen in het dorp. Er komen steeds meer toeristen in Cecer sinds we in 1999 begonnen zijn met deze dansvoorstellingen. In 2012 waren het bij voorbeeld nog 32 groepen. Afgelopen jaar al bijna honderd! We hopen ook meer Deense groepen aan te trekken omdat we onlangs ook prins Hendrik van Denemarken hebben mogen ontvangen.” Een welkome aanvulling op de verdiensten uit de verbouw van koffie en kemirinoten.

Natuurliefhebbers kunnen tochten maken in West-Manggarai, zoals naar de Mbeliling berg (1.283 meter), een van de weinige bergen waar nog tropisch bos te vinden is. Bij helder weer heb je vanaf de top zicht op Labuan Bajo. Wij rijden na een wandeling door het dorp terug naar deze drukke havenplaats. In het prachtige zwembad van ons hotel Bintang Flores met uitzicht op de baai nemen we een laatste duik.

Schoolbibliotheek
Voordat we naar het nieuwe vliegveld van Labuan Bajo rijden, gaan we nog even langs bij een lagere school in het centrum. Op het grote schoolplein wacht Nila ons op. Ze draagt een T-shirt met de opdruk Taman Baca Pelangi, ofwel Regenboog-bibliotheek en staat op het punt de 37ste schoolbibliotheek in Flores te openen. “Toen ik een paar jaar gewerkt had bij het Centrum Natuurbescherming in Labuan Bajo, besloot ik kleine schoolbibliotheken op te richten in heel Flores, inclusief op het eiland Komodo. Met kinderboeken en sprookjes. Zelf was ik dol op Kuifje. Al die boeken brengen mijn jeugd in Jakarta terug. Die ervaringen wilde ik ook kinderen op Flores meegeven.”
Intussen staat een tiental meisjes in korte broekjes te trappelen van ongeduld. Schuddend met hun billen swingen ze op discomuziek. Een onderwijzeres in beige schooluniform en dito sluier roept intussen aanwijzingen en correcties. Enthousiasme alom. In de leeskamer buigen andere kinderen zich even enthousiast over de lees- en plaatjesboeken en letten – heel ongebruikelijk – absoluut niet op dat vreemde groepje buitenlanders.

Met dit leerzame uitstapje is ons bezoek aan Flores dit keer helaas ten einde. Maar er is in Flores veel meer te zien. Er zijn dagelijks binnenlandse vluchten tussen Labuan Bajo en Ende voor wie een andere trekpleister – de vulkaan Kelimuti met zijn drie meren – wil bezoeken. Wij hebben eerder het langgerekte Flores van oost naar west over land doorkruist. Dat is zeker een aanrader voor wie meer tijd heeft. Ga bijvoorbeeld naar het koele bergstadje Bajawa en bezoek de omliggende dorpen van de Ngada’s die hun voorouders vereren in de vorm van symbolische miniatuurhuisjes. Of bewonder de ingenieuze spinnenweb-rijstvelden bij de stad Ruteng. Er is meer dan genoeg om je hart voorgoed te verpanden aan dit mooie Sunda-eiland.

De lekkerste rendang ooit.

De lekkerste rendang ooit.

Be the first to comment on "Stoere krijgers, sierlijke danseressen"

Leave a comment