Drooglegging toeristenstad Yogyakarta

Tekst – Michel Maas/de Volkskrant

Natuurlijk is er bier. Nou ja: “Er is bier tot acht uur en dan houdt het op, sir, want om negen uur… uweetwel”, zegt de serveerster. Ze zegt het ‘r’-woord liever niet want ze wil de klanten niet bang maken, maar het duurt niet lang of het valt toch: ‘razzia’. De toeristenstad Yogyakarta heeft de jacht op drank geopend. Alle drank, zelfs bier. Tientallen cafés zijn al overvallen door commando’s van de politie, militaire politie en ordediensten. Duizenden flessen drank zijn in beslag genomen en cafébazen worden bedreigd met forse boetes en zelfs gevangenisstraf. Westerse toeristen worden niet gespaard. Integendeel: juist hun cafés moeten het ontgelden.

Indonesiërs weten hoe die westerlingen zijn: die houden van cafés en van drinken. En dat doen ze liefst met elkaar. In Yogya kun je ze onder meer vinden in de buurt rond de Jalan Prawirotaman en de Jalan Parangtritis. ‘Kampung Bule’ noemen ze dat hoekje van de stad: het dorp van de witneuzen. In westerse reisgidsen is dit de plek waar je een biertje moet gaan drinken, in Indonesische reisgidsen wordt het aangeprezen als een curieuze bezienswaardigheid. Website Tanahnusantara.com (‘onze archipel’) bijvoorbeeld: “Als je daarheen gaat zie je heel veel bule (blanken) ontspannen zitten in cafeetjes.”

De serveerster laat op haar mobieltje opnamen zien van de razzia in haar café. “Kijk dat ben ik. Ik sta er niet zo goed op, hè, maar ik was ook zó bang.” Rommelige beelden van agenten die zich verdringen voor koelkasten, achter de bar, en voor wat kratten bier. Je kunt niks voor ze verstoppen. “Overal kijken ze”, zegt Richard, een Nederlandse caféhouder. “Zelfs in de stortbak van de wc.” Hij heeft zijn bier opgeborgen in zijn auto die in de straat geparkeerd staat. Anderen bewaren het thuis, of bij buren, of in een achterkamer op een bovenverdieping, maar zelfs daar wordt het soms gevonden. Elke bareigenaar houdt vanavond zijn telefoon bij de hand. Er is een sterk gerucht dat er weer een razzia komt, dus niemand durft openlijk bier te verkopen.

Hollanders
Gelokt door Tanahnusantara.com rijden elke avond Indonesiërs voorbij met hun mobieltje in de aanslag om rare, alcohol gebruikende, blanke toeristen te filmen. Vanavond filmen zij alleen maar lege tafeltjes en barkrukken. De cafés Made, Ruis, JD’s, de Banana Bar en de Sate Bar zijn zo goed als verlaten, en de schaarse toeristen die voorbijkomen lopen door als zij horen dat er geen bier is. Jeff, een toerist uit Engeland, heeft al een paar restaurants overgeslagen omdat ze alleen frisdrank serveren, zegt hij. Het was hem al eerder opgevallen dat er zo weinig buitenlandse toeristen zijn, en nu snapt hij dat: “Engelsen, Hollanders, die willen hun biertje. Geen denken aan dat ze komen als ze weten dat er geen bier is.”

Bier was er altijd in overvloed. Kampung Bule stond erom bekend en de toeristen verwachtten niet anders. Yogyakarta is niet voor niets na Bali de tweede toeristenplek van Indonesië. De stad staat bekend om zijn oude Javaanse cultuur, om de tempels Borobudur en Prambanan en de Merapi-vulkaan, maar toch ook om andere dingen. Het is een studentenstad en een stad van kunstenaars, en het heeft de vrolijkste graffiti van het land. Yogya heeft natuurlijk ook zijn radicale moslims, maar tegelijkertijd is het toch een stad met een on-Indonesisch gevoel voor humor.

Tenminste: zo was het, tot 1 januari van dit jaar. Misschien was het het lawaai van de nieuwjaarvierende cafés die doorgingen toen de moslims al naar de moskee gingen voor het ochtendgebed. Of het waren de vechtpartijen op de straat vóór de cafés die door de politie moesten worden opgebroken. In ieder geval werd er geklaagd, en twee dagen na Nieuwjaar volgde de eerste razzia: 38 cafés werden overvallen door de politie. Sindsdien zijn de razzia’s niet meer opgehouden en vanuit Kampung Bule uitgewaaierd over de hele stad. Ook de andere grote ‘bule’- en caféwijk, Sosrowijayan, moet er intussen aan geloven.

Front Jihad Islam
Op veel punten in de stad hangen spandoeken: ‘Sluit ze!!!’ staat erop, en ‘Alle cafés die alcohol verkopen moeten dicht’. De spandoeken zijn opgehangen door ‘ormas’: ‘organisaties van bewoners’, een eufemistische aanduiding voor islamitische pressiegroepen. Yogya heeft er een paar, waaronder het FJI (Front Jihad Islam). Dat stond vorig jaar vooraan toen homo’s en transseksuelen in de stad werden aangevallen en nu weer in de strijd tegen drank. Al hoeft het FJI nauwelijks iets te doen, want de politie en de gemeente doen al het werk voor ze, zegt Darrohman, de leider van het front.

Het gaat goed met het FJI, en in ieder geval met hem. Hij heeft een nieuwe auto, een nieuwe motor en een nieuw huis aan de rand van de stad, en hij heeft plannen voor de bouw van een eigen ‘pesantren’, een islamitische kostschool waar zijn versie van de islam aan kleine kinderen kan worden onderwezen.

Zijn overtuigingen zijn onwankelbaar: alcohol is slecht, homo’s zijn ziek en als straks alle cafés gesloten zijn is hij klaar voor de volgende taak: “De vrouwelijke toeristen uitleggen dat de kleren die ze dragen in strijd zijn met onze cultuur.” Zijn FJI heeft een paar weken geleden nog een actie uitgevoerd tegen een katholieke kerk in Yogya die het had gewaagd om hulppakketten uit te delen aan arme moslims. Dat is ‘kristenisasi’, zegt Darrohman: een poging moslims te bekeren tot het christendom, en dat is bij de wet verboden in Indonesië. Het front overviel de kerk, in uniform (‘alleen maar om duidelijk te maken wie we zijn. Dat is geen intimidatie’), en de kerk, St. Paulus, moest de liefdadigheid stoppen.

Het FJI heeft anti-alcoholspandoeken opgehangen en Darrohmans manschappen hebben zich ook nadrukkelijk ‘laten zien’, zoals hij het zegt, maar de razzia’s zijn het werk van de politie, en van de wet zelf: in 2015 heeft het provinciebestuur in Yogyakarta een verordening ingevoerd die de verkoop van alle alcohol simpelweg verbiedt. In hoeverre de islam daar een rol in heeft gespeeld weet niemand, maar de Regionale verordening nummer 12 van 2015is er, en er wordt alleen een uitzondering gemaakt voor hotels met 3 sterren of meer. De verordening belooft ‘incidentele razzia’s en straf voor de overtreders: 6 maanden cel en boetes van 3.000 euro.

De bareigenaren en de vaste klanten weigeren te geloven dat dit de toekomst is van Yogya. Op rustiger momenten proberen zij het drankverbod weg te redeneren. ‘Dit is immers Indonesië’, en in Indonesië valt er altijd wat te regelen? Of misschien heeft het alleen te maken met de verkiezingen in maart en gaat het om de moslimstemmen, en houdt het na die verkiezingen vanzelf weer op? Of: nu zijn er weinig toeristen, maar als straks in het hoogseizoen de cafés vol buitenlanders zitten doen ze vast geen invallen meer? Nee, Yogya wordt nooit een echte islamitische stad. Niet Yogya. Toch?

Negenhonderd flessen
Niets klinkt overtuigend, en als de avond vordert nemen de zenuwen weer bezit van Kampung Bule. Een politieauto stopt, vier agenten stappen uit maar even later stappen ze weer in. Wat kwamen ze doen? Zijn dit verkenners? Via Whatsapp flitsen geruchten heen en weer. Iemand heeft twee vrachtwagens gezien met mannen met maskers voor hun gezicht. FJI? Het begint te regenen. “Je denkt: het regent, dus dan komen ze vast niet. En dan komen ze toch. Je weet het niet, en dat is het ergste”, zegt een cafébaas.

Als het half tien is geworden, en het bijna een uur hard heeft geregend, wordt er voorzichtig hier en daar weer wat bier tevoorschijn gehaald. Het lauwe bier gaat eerst nog in koffiemokken met ijsblokjes, maar al gauw staan de flessen weer open en bloot op tafel.

Terwijl de flessen hier een beetje clandestien worden geopend, beginnen 5 kilometer verderop alsnog de razzia’s. De politie valt binnen in de Sakapatat en Barcode. Binnen een paar minuten verschijnen de eerste foto’s op de horeca-whatsappgroep. Rommelige foto’s van de chaos van een grootschalige inval in een minuscuul café, en foto’s van stapels kratten bier. Negenhonderd flessen. Deze keer niet hier, gelukkig, en ver genoeg weg. Die agenten komen vanavond niet meer. Dit was het voor vandaag.

De muziek gaat aan. Niet te hard, maar hard genoeg om de toeristen te laten weten dat de bars weer open zijn. Tot de volgende razzia.

Michel Maas is correspondent Azië voor de Volkskrant en de publieke omroep.

Be the first to comment on "Drooglegging toeristenstad Yogyakarta"

Leave a comment